داراى اهميت بسيار است . « 1 » احمد بن طولون از ميان اين چهار برادر حسن را به دبيرى ديوان خود برگزيد و برادران ديگر را نيز به كارهايى درخور آنها بگمارد و اينان در سايهء كاردانى خود آنچنان مورد اعتماد و اطمينان ابن طولون شدند كه مشير و مشار او گرديدند و در او نفوذ فراوان يافتند . گويند كه اينان از مخالفان بنى هاشم بودند ، علت آن هم آشكار است چون قتل نياى آنها عبد الحميد به دست بنى عباس صورت گرفته بود . در روايتى آمده كه روزى در حضور ابراهيم بن المهدى على يكى از همين برادران و بزرگترين آنها از جدش عبد الحميد با سرافرازى ياد كرد و پيشگامى او را در فن دبيرى و همچنين فصل و ادب و بلاغتش را ستود . ابراهيم اين ستايش را برنتافت و به على گفت : عبد الحميد يكى از بديمن‌ترين دبيران روى زمين بود زيرا او چون به وزارت مروان رسيد شومى او نه تنها باعث هلاك خودش شد بلكه مروان را هم به كشتن داد و دولت بنى مروان را هم ريشه‌كن ساخت . « 2 » از احمد بن محمد كه به كنيهء ابن نصر خوانده مىشد و معروف به ابن الاعجمى بود روايت شده كه حسن بن محمد تا زمان مرگ احمد بن طولون همچنان بر منصب دبيرى و كارگزارى وى باقى بود ولى خمارويه پسر احمد بن طولون كه پس از وى به فرمانروايى رسيد حسن را به زندان افكند و چون به يكى از كنيزكان سوگلى حسن دلباخته بود و او به سبب مهرى كه به حسن داشت به خواهش وى تن در نداد . براى تنبيه وى دستور داد تا سر حسن را بريده و در حضور خودش آن را نزد آن كنيزك نهند . « 3 » ابن خلكان هم پسرى را از عبد الحميد نام مىبرد به نام اسماعيل و دربارهء او گويد كه وى دبيرى ماهر بوده و از دبيران سرشناس به شمار مىرفت ، « 4 » و از

--> ( 1 ) . ن . ك . به جهشيارى ، الوزراء و الكتاب ، ص 281 - 288 . ( 2 ) . جهشيارى ، الوزراء و الكتاب ، ص 82 و 83 . ( 3 ) . جهشيارى ، الوزراء و الكتاب ، ص 82 و 83 . ( 4 ) . جهشيارى ، وفيات ، 2 / 396 .